Celiakia – czym jest, objawy, diagnostyka – artykuł I

Celiakia – czym jest, objawy, diagnostyka – artykuł I

Celiakia (choroba trzewna) to trwająca całe życie autoimmunologiczną choroba o podłożu genetycznym, charakteryzującą się trwałą nietolerancją glutenu – białka zapasowego zawartego w zbożach (pszenicy, życie, jęczmieniu). Działający toksycznie gluten prowadzi do zaniku kosmków jelita cienkiego w efekcie czego wchłanianie składników odżywczych jest upośledzone.

Epidemiologia
Celiakia bezobjawowa występuje z częstością 1:100 do 1:300, a objawowa 1:3345. Choroba może ujawnić się w każdym wieku, choć najczęściej jest rozpoznawana u dzieci. Występuje 2 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn.
Do niedawna panowało przekonanie, że choroba trzewna dotyczy jedynie osób pochodzenia europejskiego. Jednak badania serologiczne dowiodły, iż celiakia objawia się nie tylko u osób mających pochodzenie europejskie, ale także występuje wśród innych ras, np. w populacjach, gdzie podstawą diety jest pszenica (Południowa Azja, Środkowy Wschód, Północno-Zachodnia i Wschodnia Afryka). Prawdopodobnie w tych rejonach świata, gdzie podstawą diety jest ryż, celiakia występuje rzadziej. Pomimo wyraźnego wpływu diety, silnym determinantem wystąpienia choroby trzewnej jest predyspozycja genetyczna (geny HLADQ2 i DQ8).

Istota schorzenia
Celiakia jest chorobą immunologiczną, w której gluten pochodzący z pożywienia uszkadza nabłonek jelita cienkiego i uniemożliwia wchłanianie składników odżywczych. Gluten należy do białek zbożowych zwanych prolaminami. Gliadyna zawarta w pszenicy, sekalina występująca w życie oraz hordeina występująca w jęczmieniu to frakcje prolamin odpowiedzialne za wystąpienie nieprawidłowej reakcji immunologicznej. W wyniku spożycia tych białek dochodzi do reakcji zapalnej błony śluzowej jelita cienkiego, co prowadzi do zaniku kosmków jelitowych odpowiedzialnych w warunkach fizjologii za wchłanianie składników pokarmowych. Wynikiem tego jest upośledzenie wchłaniania składników pokarmowych, dochodzi do niedożywienia organizmu i wystąpienia różnych dolegliwości. Określenie ‘gluten’ jest zazwyczaj używane do opisu wyżej wymienionych protein (gliadyna, sekalina, hordeina) dla ułatwienia.
Charakter objawów klinicznych, dynamika procesu chorobowego oraz wielkość uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego stanowią kryterium podziału celiakii na trzy postacie: aktywną (klasyczna choroba rzewna), niemą i ukrytą.

Diagnostyka
Prawidłowa diagnoza celiakii polega na oznaczeniu odpowiednich przeciwciał, testach genetycznych i biopsji jelita cienkiego. Bada się następujące przeciwciała: przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA), przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG), przeciw deamidowanej gliadynie (DGP). Wymienione przeciwciała są specyficzne dla celiakii, jednak ich brak nie wyklucza choroby, ponieważ część chorych w ogóle nie wytwarza przeciwciał. Wg ESPGHAN (Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci) u chorych z objawami klinicznymi, u których stwierdza się obecność przeciwciał tTG i EmA oraz dodatni wynik badania genetycznego można odstąpić od biopsji jelita cienkiego. U osób z grupy ryzyka zachorowania na celiakię (cukrzyca typu I, Zespół Downa, Turnera, Williamsa, choroba Hashimoto) oraz u krewnych pierwszego stopnia osób chorych na celiakię postępowanie diagnostyczne powinno rozpoczynać się od badania genetycznego (HLA DQ2/DQ8). Ujemny wynik badania genetycznego wyklucza celiakię. W przypadku dodatniego wynik badania wykonuje się następnie oznaczenie przeciwciał oraz biopsję jelita.
Do charakterystycznych objawów celiakii należą: biegunki, wzdęcia, zaparcia, brak apetytu, powiększenie obwodu brzucha, zaburzenia rozwoju u dzieci, zmiany usposobienia (nadpobudliwość, apatia), objawy niedoborowe będące efektem złego wchłaniania.
Choroba może ujawnić się w każdym wieku, zarówno wkrótce po wprowadzeniu glutenu do diety dziecka, jak również podczas dorastania, ciąży u kobiet, dużego stresu itp. Wystąpienie objawów u dzieci zależy od wieku, w którym wprowadzono gluten.

Jakie logiczne konsekwencje wynikają z tego schorzenia do zaleceń dietetycznych i dlaczego?
Jedynym sposobem leczenia choroby trzewnej jest długotrwałe przestrzeganie zasad diety bezglutenowej. Jest to dieta, która wyłącza następujące zboża: pszenicę, żyto oraz jęczmień. Mąka pszenna jest wszechobecnym składnikiem wyrobów takich jak: chleb, płatki śniadaniowe, makaron, pizza, ciastka, sosy. Całkowite uniknięcie glutenu jest dość trudne. Istnieje niewiele danych mówiących o tym jaka jest bezpieczna ilość glutenu w dziennej racji pokarmowej, która może być spożyta przez chorych na celiakię. Każdy pacjent może mieć inną wrażliwość na obecność glutenu w pożywieniu, jednak wydaje się, że bezpieczna dzienna dawka tego białka wynosi około 10mg. Niektóre badania sugerują, iż niektórzy pacjenci chorujący na celiakię mogą bezpiecznie przyjmować dziennie nawet 50mg gliadyny, a wystąpienie niewielkich zmian w obrazie histologicznym pojawia się dopiero przy spożyciu dawki 100mg. Są również pacjenci bardzo wrażliwi na nawet niewielkie ilości glutenu. Dieta takich osób powinna ściśle wykluczać gluten.
Pszenica, żyto i jęczmień są to zboża o udokumentowanym toksycznym działaniu w przypadku celiakii. Rola owsa pozostaje kontrowersyjna. Owies taksonomicznie pochodzi z innej rodziny niż żyto, pszenica czy jęczmień i nie posiada tych samych sekwencji aminokwasów w budowie białek co te zboża. Jednak owies zostaje zanieczyszczony przez mąkę pszenną w procesie przetwarzania (żniwa, przemiał). Z tego powodu osoby cierpiące na celiakię mogą reagować typowymi objawami jeśli spożywają owies.

Bibliografia:

  • Ciclitra PJ, Dewar DH, McLaughlin SD, Sanders DS. 2010 „The Management of Adults with Coeliac Disease” British Society of Gastroenterology
  • Kinsey L., Burden ST, Bannerman E. 2008 „A dietary survey to determine if parients with coeliac disease are meeting current healthy eating guidelines and how their diet compares to that of the British general population” European Jurnal of Clinical Nutrition (2008) 62, 1333-1342
  • Giezowska H., Giezowski G.2014 „Choroba trzewna – patogeneza, diagnostyka, leczenie i możliwości działań profilaktycznych” Problemy Higieny i Epidemiologii 2014, 95(4): 823-826
  • „Celiakia i dieta bezglutenowa” Praktyczny poradnik Polskiego Stowarzyszenia osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej pod redakcją Grażyny Konińskiej, Anny Marczewskiej i Małgorzaty Źródlak Wydanie XI Warszawa 2015 www.celiakia.pl
  • Aziz S. et al. 2007 „Celiac disease in children with persistent diarrhea and failure to thrive” National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases J Coll Physicians Surg Pak. 2007 Sep;17(9):554-7 http://www.niddk.nih.gov
  • Szajewska H. 2007 „Czy można zapobiec celiakii?” Alergia 2007, 3:17-20
  • „Celiakia i dieta bezglutenowa” Praktyczny poradnik Polskiego Stowarzyszenia osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej pod redakcją Grażyny Konińskiej, Anny Marczewskiej i Małgorzaty Źródlak Wydanie XI Warszawa 2015 www.celiakia.pl


BRAK KOMENTARZY

Zostaw komentarz